Dat begreep ik door mijn moeder, Andrée Marlière. Zij leefde haar leven door de kunst. Op het podium danste ze met Béjart en bij het Grand Ballet du Marquis de Cuevas, werd ze étoile aan de Deutsche Oper am Rhein, en later vormde ze zelf dansers, als balletmeesteres en choreografe bij het Koninklijk Ballet van Vlaanderen. Maar zelfs in die jaren van repetities en voorstellingen was ze altijd aan het tekenen en schilderen, vooral met waterverf. Wat haar lichaam op het podium uitdrukte, zetten haar handen voort op papier. Later ging ze over op olieverf, en haar werk won aan diepte, textuur en gewicht. De danseres werd schilderes, zonder ooit op te houden kunstenares te zijn.
Een dans bestaat alleen op het moment dat hij wordt uitgevoerd. Wanneer de muziek stopt, is hij weg. Misschien schilderde ze daarom: om iets achter te laten dat zou blijven.
Ze overleed in 2008. Wat ze me naliet, is geen fortuin. Het zijn haar schilderijen. En samen met die schilderijen een vraag die ik niet naast me neer kon leggen: wat gebeurt er met hen na mij?
Ik weet hoe het verhaal meestal afloopt. Een leven sluit zich, een huis wordt leeggemaakt, en de schilderijen die decennialang aan die muren hingen, verdwijnen naar een zolder, een kelder, een inboedelverkoop. Niet omdat ze hun waarde verloren hebben, maar omdat ze hun getuige verloren hebben. Er blijft niemand over die weet wie ze gemaakt heeft, of waarom ze ertoe deden. Een kunstwerk sterft niet wanneer het beschadigd raakt. Het sterft wanneer het vergeten wordt.
Philoteknia is geboren uit de weigering om dat te aanvaarden.
Het berust op een eenvoudig idee: een kunstwerk mag nooit eindigen met het leven van wie het bewaarde. Wanneer een schilderij niet langer kan blijven waar het is, verdient het een nieuw thuis. Op Philoteknia kan zijn hoeder kiezen wie er voortaan voor zal zorgen. Niet de hoogste bieder, maar de juiste handen. Het werk trekt verder, en zijn verhaal trekt mee. Elke hoeder voegt er een hoofdstuk aan toe; geen van hen schrijft het laatste.
Daarachter schuilt een grotere waarheid. Het grootste deel van alle kunst die ooit gemaakt werd, bevindt zich niet in musea. Het leeft in privéwoningen, gezien door enkelen, geliefd bij één familie, onbekend voor alle anderen. Hele levens aan creatief werk liggen verspreid over woonkamers en bergruimtes, en wanneer niemand ze vastlegt, verdwijnen ze geruisloos. Philoteknia geeft elk werk een blijvend dossier: zijn beeld, zijn geschiedenis, en een label dat bij het voorwerp blijft zolang het bestaat. Wat verborgen was, wordt deel van een gedeeld geheugen. Wat vergeten was, kan opnieuw gevonden worden.
Onze tijd maakt dit dringender, niet minder dringend.
Machines kunnen vandaag eindeloos beelden maken, in enkele seconden. Sommige zijn mooi. Maar een beeld zonder maker is een beeld zonder leven erachter. Een echt kunstwerk draagt een hand in zich, een aarzeling, een keuze, een mens die ervoor stond en besliste dat het af was. Naarmate beelden eindeloos worden, wordt dat menselijke spoor zeldzaam, en wat zeldzaam is, verdient bescherming. Philoteknia bestaat om dat spoor zichtbaar te houden: wie het werk maakte, wie ervoor zorgde, waar het geweest is.
Daarom staat de deur ook open voor wie nog maar pas begint. Een jonge kunstenaar kan het eigen werk vastleggen vanaf het allereerste stuk, kosteloos, en zien hoe elk werk zijn eigen geschiedenis verzamelt terwijl het zijn weg vindt in de wereld. Ergens staat iemand waar mijn moeder ooit stond, aan het begin van een leven in de kunst. Wat die persoon maakt, verdient het om gezien te worden, en om te blijven.
Dit kan niet één mens alleen dragen.
Ik heb Philoteknia gebouwd voor de schilderijen van mijn moeder, maar ik weet dat het niet van mij alleen kan zijn. Het is bedoeld om mij te overleven, zoals haar schilderijen mij moeten overleven. Een blijvend dossier betekent pas iets als het door meer dan één paar handen wordt doorgedragen, door iedereen die gelooft dat wat met liefde gemaakt werd, niet zomaar mag verdwijnen.